Πώς αντιμετωπίζονται οι διαταραχές πρόσληψης τροφής; (μέρος δεύτερο)

Τα κοινά χαρακτηριστικά των διαταραχών πρόσληψης τροφής

Οι διαταραχές διατροφής παρουσιάζουν ορισμένα κοινά χαρακτηριστικά ως προς την κλινική τους εικόνα, τις συμπεριφορές των ασθενών και τον τρόπο σκέψης τους. Αναφορικά με τα κλινικά χαρακτηριστικά, παρατηρείται υπερβολική ενασχόληση με το βάρος του σώματος, καθώς και παρόμοιες τεχνικές ελέγχου του βάρους.

Σε επίπεδο συμπεριφοράς, η πρόσληψη τροφής δεν σχετίζεται με το αίσθημα της πείνας, αλλά γίνεται είτε βάσει συγκεκριμένου προγράμματος είτε λόγω συναισθηματικής δυσφορίας. Oι ασθενείς με διαταραχές πρόσληψης της τροφής διαρκώς υπεραπασχολούνται με την τροφή, με τη δίαιτά τους, με τα επεισόδια υπερφαγίας και με τις αντιρροπιστικές συμπεριφορές εξουδετέρωσης.

Ακόμη, παρατηρούνται μεταβολές στη σεξουαλική τους συμπεριφορά, όπως έλλειψη επιθυμίας και ανοργασμία. Σημαντικά επηρεάζονται και οι διαπροσωπικές τους σχέσεις, αποστασιοποιούμενοι από τους οικείους τους, ιδιαίτερα σε ζητήματα που αφορούν το φαγητό.

Οι σκέψεις των ασθενών περιστρέφονται διαρκώς γύρω από τη διατροφή και τη δίαιτα (π.χ. σχεδιασμός της δίαιτας, μέτρηση του θερμιδικού περιεχομένου των τροφών κ.λπ.). Στο ψυχονοητικό επίπεδο, ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβάνονται την εικόνα του σώματός τους μπορεί να είναι διαστρεβλωμένος, καθώς και οι αντιλήψεις/πεποιθήσεις τους σχετικά με το φαγητό, το βάρος σώματος κ.ά. Τέλος, όλα σχεδόν τα άτομα με διαταραχές πρόσληψης της τροφής εμφανίζουν παράλληλα και διαταραχές του συναισθήματος, οι οποίες εκδηλώνονται είτε ως καταθλιπτικού τύπου συμπτωματολογία είτε ως άγχος, ευερεθιστότητα και θυμός.

Oι γενικές αρχές της ψυχοθεραπευτικής παρέμβασης για τις διαταραχές πρόσληψης τροφής

Το πρωταρχικό και βασικότερο μέλημα της θεραπευτικής παρέμβασης είναι η επαρκής διατροφική υποστήριξη της/του ασθενούς, ακόμη και στο πλαίσιο νοσηλείας με υποχρεωτική σίτιση, εφόσον ο ασθενής επιμένει στην αρνητική του στάση ως προς την πρόσληψη τροφής. Δυστυχώς, η συμμόρφωση των ασθενών με τη θεραπεία είναι χαμηλή λόγω της έλλειψης κινήτρου, αλλά και τη συννόσηση με άλλες ψυχιατρικές διαταραχές. Η θεραπευτική παρέμβαση μπορεί να περιλαμβάνει ατομική και οικογενειακή ψυχοθεραπεία και φαρμακευτική αγωγή. Η ενδονοσοκομειακή θεραπεία ενδείκνυται σε ασθενείς με ανορεξία όταν υπάρχει σημαντική απώλεια βάρους η οποία έχει οδηγήσει σε μεταβολικές διαταραχές, όταν διαπιστώνονται αυτοκτονικές τάσεις και εφόσον υπήρχε κακή συμμόρφωση σε προηγούμενες θεραπευτικές προσπάθειες. Από τις ψυχοθεραπευτικές παρεμβάσεις ενδείκνυται κυρίως η γνωσιακή-συμπεριφορική προσέγγιση.

Βασικές αρχές γνωσιακής-συμπεριφορικής παρέμβασης για την ανορεξία

Σε γενικές γραμμές, η ψυχοθεραπευτική παρέμβαση για τις διαταραχές πρόσληψης τροφής χαρακτηρίζεται από δύο φάσεις. Κατά την πρώτη φάση της παρέμβασης βασικός στόχος του θεραπευτή είναι η εγκατάσταση καλής θεραπευτικής σχέσης με την ασθενή. Ειδικά στις διαταραχές πρόσληψης τροφής και ιδιαίτερα στην ψυχογενή ανορεξία, η ύπαρξη καλής θεραπευτικής σχέσης θεωρείται πολύ σημαντική, διότι οι ασθενείς έχουν την τάση να είναι αρνητικές και καχύποπτες σχετικά με τη θεραπευτική διαδικασία.

Σε επίπεδο συμπεριφοράς, ειδικά στην ανορεξία, είναι σημαντικό ο θεραπευτής να ενισχύει σταθερά την ασθενή στη λήψη τροφής και στη διατήρηση του βάρους της. Παράλληλα, η θεραπευτική διαδικασία επικεντρώνεται στην αντιμετώπιση των δυσλειτουργικών συμπεριφορών ελέγχου του σωματικού βάρους, όπως η αυστηρή δίαιτα, η πρόκληση εμέτων κ.λπ.

Η δεύτερη φάση της ψυχοθεραπευτικής παρέμβασης εστιάζει στη γνωσιακή αναδόμηση, δηλαδή την τροποποίηση των δυσλειτουργικών σκέψεων, αντιλήψεων και πεποιθήσεων σε σχέση με την εικόνα του εαυτού, το σωματικό βάρος και την τροφή. Περιλαμβάνει την άσκηση στην αυτοπαρατήρηση για τον εντοπισμό των σκέψεων και την αποδοχή των συναισθημάτων του ατόμου και στη συνέχεια κατανόηση από τον ασθενή του τρόπου με τον οποίο αλληλεπιδρούν τα συναισθήματα, οι σκέψεις και η δυσλειτουργική συμπεριφορά. Ακολούθως, εκπαιδεύεται να αναγνωρίζει τις αρνητικές σκέψεις που κάνει, όπως και τις σχετικές ερμηνείες, να ελέγχει κατά πόσον είναι έγκυρες και να τις τροποποιεί αντικαθιστώντας τες με περισσότερο ρεαλιστικές. Τέλος, ο ασθενής μαθαίνει να αναγνωρίζει και να εξετάζει τις πυρηνικές πεποιθήσεις του σχετικά με τον εαυτό του και τον κόσμο, δίνοντας προτεραιότητα σε όσες σχετίζονται με το βάρος και το σχήμα του σώματος, και εκλύουν και συντηρούν τη διαταραχή.

Δρ. Χαρά Τσέκου

Ψυχολόγος - Ψυχοθεραπεύτρια

Παπακώστας, Ι. (1994). Γνωσιακή Ψυχοθεραπεία – Θεωρία και Πράξη. Ινστιτούτο Ερευνας της Συμπεριφοράς, Αθήνα.

Χαρίλα, Ν. (2004). Γνωσιακό μοντέλο ερμηνείας και παρέμβασης στις διαταραχές διατροφής. Νέα Υγεία, 45, Ιούλιος, Αύγουστος, Σεπτέμβριος.