Δυναμική και κινητήριες δυνάμεις της εργασιακής κινητικότητας εντός της ΕΕ

Γεγονός είναι πως, τα τελευταία χρόνια, η μετανάστευση από τις χώρες που έχουν πληγεί εντονότερα από την κρίση έχει αυξηθεί σημαντικά. Τη μεγαλύτερη αύξηση κατέγραψαν η Ελλάδα και η Ισπανία. Στην Ελλάδα οι εκροές (ημεδαπών και πολιτών άλλων ευρωπαϊκών χωρών) αυξήθηκαν κατά 207% (από 22.402 σε 68.874) μεταξύ 2008-2010. Την ίδια περίοδο η μετανάστευση από την Ισπανία αυξήθηκε κατά 70%, από 70.538 σε 119.579 (Διάγραμμα 1). Στη Γερμανία, αντίστροφα, η μετανάστευση μειώθηκε κατά 321.136 (64%) τα δύο αυτά χρόνια. Η μετανάστευση των νότιων χωρών θα μπορούσε να κατευθύνεται προς χώρες εκτός της ΕΕ, ωστόσο συνδυαστικά με άλλα γεγονότα (αύξηση του αριθμού των πολιτών νότιων χωρών που κατοικούν σε άλλες χώρες της ΕΕ, χώρες προέλευσης των εισροών στη Γερμανία) αποτελεί απόδειξη ότι η κρίση συνέβαλε στην ενίσχυση της εργασιακής κινητικότητας εντός της ΕΕ.

Διάγραμμα 1. Μετανάστευση ευρωπαίων πολιτών (συμπεριλαμβανομένων των ημεδαπών) από τις χώρες της περιφέρειας, 2005-2010

Πηγή:Eurostat.

Η εργασιακή κινητικότητα εντός της ΕΕ παρουσιάζεται αρκετά συχνά ως ένας τρόπος αντιμετώπισης της κρίσης στην Ευρωζώνη. Καθώς οι ευκαιρίες απασχόλησης διαφέρουν σημαντικά μεταξύ των επιμέρους χωρών, η κινητικότητα των εργαζομένων συνιστά ένα μηχανισμό μείωσης των άνισων ευκαιριών μεταφέροντας ανθρώπινο κεφάλαιο εκεί όπου η ζήτηση είναι μεγαλύτερη. Σε μια προσπάθεια ενίσχυσης της οικονομικής ανάπτυξης και πάταξης της υψηλής ανεργίας, η ΕΕ πρότεινε, πρόσφατα, μια σειρά μέτρων προκειμένου να βελτιωθεί περαιτέρω η ελεύθερη μετακίνηση εργαζομένων εντός της Ένωσης.

Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, οι ευρωπαίοι πολίτες είναι σε θέση να εργαστούν και να μείνουν σε οποιαδήποτε χώρα της ΕΕ, χωρίς να απαιτείται ειδική άδεια, ενώ παράλληλα έχουν το δικαίωμα να παραμείνουν στη χώρα ακόμα και μετά τη λήξη της σύμβασής τους και να απολαμβάνουν ίση μεταχείριση με τους ημεδαπούς όσον αφορά στην πρόσβαση στην απασχόληση, στις συνθήκες εργασίες και σε φορολογικά πλεονεκτήματα. Σε κάποιες περιπτώσεις, μάλιστα, δίνεται η δυνατότητα μεταφοράς ορισμένων ειδών κοινωνικής και υγειονομικής ασφάλισης του ατόμου στη χώρα που επιθυμεί να αναζητήσει εργασία, κάτι που συνιστά ένα από τα σημαντικότερα ατομικά δικαιώματα που η ΕΕ εγγυάται στους πολίτες της.

Περίπου το 2,3% των ευρωπαίων πολιτών (11,3 εκατομμύρια) κατοικεί σε κάποιο κράτος-μέλος άλλο από αυτό στο οποίο είναι πολίτης, ενώ πολύ περισσότεροι είναι εκείνοι που ασκούν αυτό το δικαίωμα σε κάποια περίοδο της ζωής τους. Το ποσοστό αυτό έχει αυξηθεί κατά 40% από το 2001. Παράλληλα, σύμφωνα με μελέτη του Ευρωβαρόμετρου, το 10% των ερωτηθέντων απάντησε πως έχει ζήσει και εργαστεί στο εξωτερικό κάποια στιγμή στο παρελθόν, ενώ το 17% δήλωσε πως σκοπεύει να εκμεταλλευτεί το προνόμιο της ελεύθερης μετακίνησης κάποια στιγμή μελλοντικά. Ωστόσο, είναι απαραίτητο να ξεπεραστούν κάποια νομικά, διοικητικά και πρακτικά εμπόδια για την άσκηση του εν λόγω δικαιώματος. Η προώθηση της ελεύθερης κινητικότητας αποτελεί έναν από τους κύριους στόχους της Ευρωπαϊκής Στρατηγικής για το 2020, εντούτοις σε εθνικό επίπεδο, η μετανάστευση εκλαμβάνεται πολλές φορές ως ένας κίνδυνος που πρέπει να ελεγχθεί.

Για την ΕΕ στο σύνολό της, η πρόσφατη κινητικότητα εργαζομένων εντός της Ένωσης ισοδυναμεί με συλλογική αύξηση των εσόδων κατά περίπου €24 δις. για τους ευρωπαίους πολίτες, δείχνοντας πως η κινητικότητα δεν συνιστά κόστος αλλά οικονομική αναγκαιότητα. Στην προσπάθεια διευκόλυνσης της εξεύρεσης εργασίας σε άλλες χώρες της ΕΕ, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προωθεί μια σειρά μέτρων τα οποία έχουν να κάνουν με:

• την επέκταση της οικονομικής βοήθειας που λαμβάνει το άτομο από τη χώρα καταγωγής για περισσότερο από την ελάχιστη περίοδο των τριών μηνών που ισχύει τώρα

• την παρότρυνση των κρατών-μελών να κάνουν πλήρη χρήση των υφιστάμενων κανόνων που επιτρέπουν στα άτομα που αναζητούν εργασία σε κάποια ξένη χώρα να λαμβάνουν το επίδομα ανεργίας για διάστημα έως και έξι μηνών

• την προώθηση της συνεργασίας μεταξύ των δημόσιων υπηρεσιών απασχόλησης, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι παρέχεται ουσιαστική βοήθεια σ’ εκείνους που αναζητούν εργασία σε κάποια χώρα της ΕΕ.

Δανιηλοπούλου Νικολέτα, ΜSc
Οικονομολόγος