Εναλλακτικοί τρόποι διδασκαλίας

Όταν κάνουμε λόγο για διδασκαλία (και, συνακόλουθα, για μάθηση), τις περισσότερες φορές μας έρχεται στο μυαλό η εικόνα μιας αίθουσας με τον διδάσκοντα και τους διδασκομένους, όπου ο πρώτος διδάσκει, κάνει ερωτήσεις, βάζει διαγωνίσματα και οι δεύτεροι ακούν και απαντάνε, γράφουν στα διαγωνίσματα κτλ. Όπως συμβαίνει με κάθε μοντέλο, έτσι και αυτό έχει τα όριά του ως προς την αποτελεσματικότητά του. Για το λόγο αυτό αναπτύχθηκαν και εφαρμόζονται διάφορες εναλλακτικές μορφές διδασκαλίας. Οι σημαντικότερες είναι οι εξής:

1. Ενεργή μάθηση: Εδώ, την ευθύνη για τη μάθηση την έχει ο διδασκόμενος. Έτσι, δεν αρκείται στο να ακούει το μάθημα, αλλά θα πρέπει να συμμετέχει ενεργά, π.χ. διαβάζοντας, γράφοντας, λύνοντας προβλήματα, ώστε να αναπτύσσει δεξιότητες όπως ανάλυση, σύνθεση, αξιολόγηση. Με δυο λόγια, το μοντέλο αυτό επιδιώκει να εμπλέκει τους διδασκομένους τόσο στο να κάνουν πράγματα όσο και στο να προβληματίζονται για αυτά που κάνουν.

2. Συνεργατική μάθηση: Βάση του μοντέλου αυτού είναι η θέση ότι η γνώση είναι ένα κοινωνικό οικοδόμημα. Τέσσερις βασικές αρχές διέπουν τη μορφή αυτή μάθησης: α. ο διδασκόμενος είναι το επίκεντρο της μάθησης, β. η αλληλεπίδραση και η πράξη έχουν πρωταρχική σημασία, γ. η ομαδική εργασία είναι σημαντικός τρόπος μάθησης, δ. θα πρέπει να ενσωματωθούν στη διαδικασία μάθησης προσεγγίσεις που θα οδηγούν σε λύσεις για πραγματικά προβλήματα. Η συνεργατική μάθηση μπορεί να λαμβάνει χώρα είτε κατά δυάδες είτε κατά ομάδες.

3. Μάθηση μέσω επίλυσης προβλημάτων: Εδώ η μάθηση λαμβάνει χώρα μέσω προβλημάτων, στα οποία οι διδασκόμενοι καλούνται να δώσουν λύσεις. Με αυτόν τον τρόπο επιδιώκεται να αναπτύξουν οι μαθητές ευελιξία στη γνώση, καθώς και δεξιότητες στην αποτελεσματική επίλυση προβλημάτων και στην αυτοδιδασκαλία.

4. Διδασκαλία σε μικρές ομάδες: Η μέθοδος αυτή αναφέρεται στη διδασκαλία που κάνει ένας διδάσκοντας σε μια μικρή ομάδα (2-4 ατόμων) σχετικά με συγκεκριμένο εκπαιδευτικό αντικείμενο. Με αυτόν τον τρόπο ο διδάσκων έχει τη δυνατότητα να δουλεύει πιο στενά με τους διδασκομένους, ώστε να τους συμβουλεύει και να τους ενισχύει ανάλογα με τις ανάγκες και τις δεξιότητες του καθενός.

Συνολικά, οι μέθοδοι αυτές δίνουν έμφαση στα εξής σημεία:

1. Αυτο-κατευθυνόμενη μάθηση του διδασκομένου

2. Συνεργατική μάθηση που λαμβάνει χώρα σε μικρές ομάδες

3. Ο διδάσκων διευκολύνει ή κατευθύνει τη μάθηση

4. Προβλήματα, ερωτήσεις κριτικής και μελέτες περιπτώσεων, τα οποία λειτουργούν ως ερεθίσματα για μάθηση

5. Τα προβλήματα, οι ερωτήσεις κριτικής και οι μελέτες περίπτωσης αποτελούν τη βάση για μια συνολική κατανόηση του μαθησιακού αντικειμένου

6. Απόκτηση κριτικής σκέψης, ομιλίας και δεξιότητας γραφής.

Τα προσδοκώμενα αποτελέσματα αυτών των μεθόδων για τους διδασκομένους είναι:

1. Απόκτηση δεξιοτήτων στην επίλυση προβλημάτων

2. Ανάπτυξη δεξιοτήτων αυτο-κατευθυνόμενης μάθησης

3. Ανάπτυξη δεξιοτήτων στην εύρεση και χρήση των κατάλληλων πηγών

4. Ανάπτυξη κριτικής σκέψης

5. Ανάπτυξη μετρήσιμης βάσης γνώσεων

6. Μεγαλύτερη επίδοση

7. Ανάπτυξη κοινωνικών και ηθικών δεξιοτήτων μέσω ομαδικής εργασίας

8. Καλύτερη ψυχολογική υγεία και περισσότερη αυτοεκτίμηση

9. Παροχή κινήτρων από τον ίδιο τον εαυτό

10. Ανάπτυξη δεξιοτήτων στον προφορικό και το γραπτό λόγο

11. Ανάπτυξη προληπτικής σκέψης

12. Ανάπτυξη ακαδημαϊκών και εργασιακών δεξιοτήτων¹.

Τι χρειάζεται για να λειτουργήσει ένα από αυτά τα μοντέλα διδασκαλίας; Το πρώτο και βασικότερο είναι η βούληση του διδάσκοντα να ξεφύγει από το συνηθισμένο πλαίσιο διδασκαλίας, το οποίο έχει κουράσει και πολλές φορές από μόνο του δημιουργεί πρόβλημα στην εκμάθηση οποιουδήποτε αντικείμενου. Από κει και πέρα, αυτό που χρειάζεται είναι μια ρεαλιστική εκτίμηση του περιβάλλοντος, μέσα στο οποίο καλείται να ασκήσει το λειτούργημά του ο διδάσκων, ώστε να στραφεί στο καταλληλότερο για την περίπτωση μοντέλο. Όσο κόπο και να θέλει στην αρχή, κυρίως από τη μεριά του διδάσκοντα, για να τεθεί σε εφαρμογή ένα μοντέλο μη-παραδοσιακής διδασκαλίας, το σίγουρο είναι ότι τα αποτελέσματα θα τον δικαιώσουν και θα αλλάξουν στους διδασκομένους την εικόνα σχετικά με τη μάθηση, αλλάζοντας προς το θετικότερο και τη στάση τους απέναντι στο μάθημα.

Μιχάλης Κατσιμίτσης, PhD