Πάνω από 200 E-Learning Προγράμματα

Τι είναι το άγχος;

Το λειτουργικό άγχος

Το άγχος αποτελεί πανανθρώπινη εμπειρία. Υπάρχουν φορές που όλοι λέμε ότι νιώθουμε άγχος, stress κ.λπ., και συχνά συσχετίζουμε το άγχος μας με τις καθημερινές δυσκολίες που ενδεχομένως αντιμετωπίζουμε. Το άγχος είναι ο τρόπος µε τον οποίο ο οργανισμός µας προετοιμάζεται να αντιδράσει απέναντι σε απειλές και κινδύνους. Χαμηλά επίπεδα άγχους μπορεί να είναι χρήσιμα, διότι ορισμένες φορές αντιδρούμε αποτελεσματικότερα απέναντι σε μη γνώριμες καταστάσεις, αυξάνοντας δηλαδή ελαφρά το επίπεδο διέγερσής μας, ώστε να ενεργήσουμε µε τον καταλληλότερο τρόπο, επιτυγχάνοντας τη μέγιστη δυνατή απόδοση. Τέτοιες περιπτώσεις είναι οι µαθητές που έχουν άγχος λίγο πριν τις εξετάσεις, οι αθλητές πριν από κάποιο αγώνα κ.λπ.

 

Ο βιοεξελικτικός μηχανισμός της αντιμετώπισης κινδύνου

Τα χαρακτηριστικά συμπτώματα του άγχους εκλύονται από την ενεργοποίηση ενός βιοεξελικτικά παγιωμένου συστήματος συναγερμού. Όταν το άτομο έρχεται αντιμέτωπο με καταστάσεις που είναι απειλητικές, τίθενται σε λειτουργία δύο βασικοί βιολογικοί μηχανισμοί για την αντιμετώπιση της απειλής: η φυγή και η πάλη. Η ενεργοποίηση του μηχανισμού αυτού έχει άμεσες επιπτώσεις στον οργανισμό.

Μόλις ο κίνδυνος γίνει αντιληπτός, ο εγκέφαλος ενεργοποιεί το συμπαθητικό νευρικό σύστημα που προκαλεί την έκκριση αδρεναλίνης και οδηγεί σε κινητοποιητική διέγερση. Επίσης επιταχύνονται οι καρδιακοί παλμοί και ο ρυθμός αναπνοής, με στόχο την αύξηση της παροχής οξυγόνου στο μυϊκό σύστημα, που βιώνονται υποκειμενικά ως ταχυκαρδία, συμπτώματα δύσπνοιας, ζάλης και πόνου στο στήθος. Παράλληλα, για τον ίδιο λόγο επιβραδύνεται η λειτουργία του πεπτικού συστήματος, που ενδέχεται να προκαλέσει στο άτομο αίσθημα ναυτίας. Το μυϊκό σύστημα βρίσκεται σε κατάσταση ετοιμότητας για φυγή ή πάλη, αλλά μπορεί να προκληθούν μυϊκοί σπασμοί ή τρέμουλο, εφόσον οι μύες δεν δραστηριοποιηθούν. Τέλος, το αίμα εκτρέπεται από το δέρμα και τα δάκτυλα προς τους μεγαλύτερους μύες του σώματος, ώστε να περιοριστεί ενδεχόμενη αιμορραγία σε περίπτωση τραυματισμού από την επικείμενη επίθεση, προκαλώντας αίσθημα «παγώματος» στα άκρα.

Εκτός από τις μεταβολές που στοχεύουν στην αύξηση της οξυγόνωσης του οργανισμού, παρατηρείται και διαστολή της κόρης των ματιών, για διεύρυνση του οπτικού πεδίου του κινδύνου. Η μεταβολή αυτή μπορεί να αυξήσει την ευαισθησία στο έντονο φως και να προκαλέσει διαταραχή στην όραση. Στο επίπεδο των νοητικών διεργασιών, οι σκέψεις του ατόμου επικεντρώνονται στην ανίχνευση επικείμενης απειλής.

Το άγχος εξυπηρετούσε τους προγόνους µας στην αντιμετώπιση των εξωτερικών φυσικών κινδύνων. Η φυσιολογική αντίδραση του οργανισμού που περιγράφηκε ήταν εξαιρετικά χρήσιμη την περίοδο που οι πρόγονοί µας ζούσαν εκτεθειμένοι στη φύση, και οι απειλές για την επιβίωσή τους σχετίζονταν με φυσικούς κινδύνους, όπως επιθέσεις από άγρια ζώα. Η ενεργοποίηση της αντίδρασης αυτής προετοίμαζε τον οργανισμό για «δράση» επιβίωσης, με στόχο είτε την επικράτηση είτε τη σωτηρία μέσω της φυγής. Στην εποχή μας οι κίνδυνοι είναι πλέον διαφορετικοί. Είναι ελάχιστες οι περιστάσεις κατά τις οποίες η ενεργοποίηση του παραπάνω μηχανισμού βοηθάει στην αντιμετώπιση άμεσων φυσικών κινδύνων, όπως στις περιπτώσεις που σχετίζονται κατεξοχήν με την αποφυγή ατυχημάτων. Εντούτοις, παρόλο που οι κίνδυνοι είναι διαφορετικοί, ο οργανισμός μας εξακολουθεί να λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο, νιώθουμε τα ίδια συναισθήματα και τελικά βιώνουµε άγχος.

Το δυσλειτουργικό άγχος

Το άγχος μπορεί να δημιουργήσει σοβαρό πρόβληµα και να παρεµποδίσει σημαντικά τη λειτουργικότητα του ατόμου στην καθηµερινή του ζωή. Σε ορισμένες περιπτώσεις βιώνεται υπερβολικό άγχος σε καταστάσεις που δεν είναι απειλητικές ή μη γνώριμες για το άτομο (π.χ. στο λεωφορείο), παρεμποδίζοντας τη φυσιολογική δραστηριοποίηση. Η διαδικασία του άγχους μπορεί να πυροδοτηθεί χωρίς να υπάρχει πραγματική απειλή, δηλαδή και σε καταστάσεις τις οποίες το άτομο αντιλαμβάνεται ως απειλητικές. Τα συμπτώματα που εμφανίζονται λόγω της ενεργοποίησης του μηχανισμού συναγερμού προκαλούν δυσφορία και φόβο επικείμενου κακού. Η πιθανή να κλιμάκωση της έντασής τους μπορεί και να προκαλέσει κρίση πανικού. Παρόλο που ο μηχανισμός συναγερμού είναι ο ίδιος τόσο σε επικίνδυνες όσο και σε ακίνδυνες καταστάσεις, σε αρκετές περιπτώσεις πραγματικής απειλής δεν γίνεται ιδιαίτερα αντιληπτός και δεν προκαλεί φόβο, ενώ αντιθέτως σε καταστάσεις που δεν εμπεριέχουν πραγματικό κίνδυνο, για παράδειγμα στη μετακίνηση με τα μέσα μαζικής μεταφοράς και σε χώρους με συνωστισμό, γίνεται έντονα αντιληπτός από το άτομο και του προκαλεί φόβο. Στην πραγματικότητα ο μηχανισμός συναγερμού είναι φυσιολογική και καθόλου επικίνδυνη αντίδραση για το άτομο. Στις περιπτώσεις όπου η πηγή προέλευσης του άγχους είναι γνωστή, η διαταραχή ονομάζεται απλή φοβία, για παράδειγμα φοβία για κάποιο ζώο, για το αεροπλάνο κ.ο.κ.

Συμπερασματικά, το άγχος αποτελεί μια κοινή αντίδραση που μπορεί να εμφανιστεί με τη μορφή της υπερβολικής αντίδρασης σε ήπια στρεσογόνα γεγονότα, όπως σε περίπτωση αξιολόγησης της επίδοσης ενός ατόμου. Το άγχος θεωρείται παθολογικό μόνο εφόσον προκαλεί δυσφορία, επηρεάζει την καθημερινή λειτουργικότητα του ατόμου και το εμποδίζει από το να επιτύχει τους επιθυμητούς στόχους ή διαταράσσει τη συναισθηματική του ηρεμία. Στις περιπτώσεις αυτές θεωρούμε ότι πάσχει από κάποια αγχώδη διαταραχή. 

 

Δρ. Χαρά Τσέκου
Ψυχολόγος - Ψυχοθεραπεύτρια

 

 

Προγράμματα e-Learning

Uoa Gifts shop