Πάνω από 200 E-Learning Προγράμματα

Διερεύνηση των ατομικών δεξιοτήτων: Νευροψυχολογική εκτίμηση και εκτελεστικές λειτουργίες

Εκτός από τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας και τα επαγγελματικά ενδιαφέροντα, σημαντικό ρόλο στις επαγγελματικές επιλογές του ατόμου παίζουν και οι ατομικές ικανότητες και δεξιότητες, οι οποίες αποτελούν το νοητικό δυναμικό, βάσει του οποίου κάνει κανείς τις επιλογές του. Όσοι καταφέρνουν να ασκήσουν κάποιο επάγγελμα που συνάδει με τις ατομικές τους δεξιότητες και κλίσεις είναι πιο πιθανό να επιτύχουν σε ατομικό επίπεδο, αλλά και να προοδεύσουν κοινωνικά.

Επομένως, η επαγγελματική συμβουλευτική έχει μεγάλη σημασία, διότι οδηγεί στη συνειδητοποίηση των κλίσεων και των ικανοτήτων ενός ατόμου, στο να επιβεβαιώσει τις δεξιότητες που θεωρεί ότι διαθέτει ή/και να ανακαλύψει κλίσεις που ίσως να μη γνώριζε. Πέρα από αυτά, συμβάλλει και στην επισήμανση και τη διαχείριση ή/και βελτίωση τυχόν αδυναμιών σε ορισμένες από αυτές τις δεξιότητες.

Κατά τη διάρκεια της επαγγελματικής συμβουλευτικής, αξιολογούνται οι γνωστικές δεξιότητες του ατόμου. Με αυτόν τον τρόπο, αξιοποιεί κανείς τις ειδικές ικανότητες που έχει σε όσο το δυνατόν μεγαλύτερο βαθμό και βελτιώνει τυχόν ελλείμματά του. Έτσι, δύναται να οδηγηθεί σε μία επιτυχημένη επαγγελματική επιλογή και να λάβει επαγγελματική ικανοποίηση, συμβάλλοντας στην κατάκτηση της ψυχικής του ισορροπίας.

Στη διαδικασία αυτή χρησιμοποιούνται γνωστικά τεστ που περιέχουν προβλήματα ή ερωτήσεις. Σκοπό τους είναι να μετρήσουν την ικανότητα της λογικής, του συλλογισμού, της κατανόησης κειμένων, καθώς και άλλες νοητικές ικανότητες που αποτελούν απαραίτητες προϋποθέσεις για την επαγγελματική επιτυχία και την ορθότερη επαγγελματική επιλογή.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο αξιολογούνται οι «εκτελεστικές λειτουργίες». Πρόκειται για όρο που, όπως τον έχει ορίσει η ΙΝS (International Neuropsychological Society), αναφέρεται στις γνωστικές δυνατότητες, οι οποίες είναι αναγκαίες για την εκτέλεση σύνθετης συμπεριφοράς με σκοπό την εκπλήρωση κάποιου στόχου και την προσαρμογή σε ένα εύρος αλλαγών και απαιτήσεων του περιβάλλοντος. Οι εκτελεστικές λειτουργίες είναι οι ανώτερες γνωστικές λειτουργίες που αφορούν στη ρύθμιση της συμπεριφοράς και στην αποτελεσματική οργάνωση και χρήση πληροφοριών.

Σε αυτή την κατηγορία περιλαμβάνονται ικανότητες όπως ο σχεδιασμός, η αναστολή, η εναλλαγή της συμπεριφοράς, η πρόβλεψη του αποτελέσματος (γνωσιακή ευελιξία) και η καθοδήγηση των αποθεμάτων (δυνατοτήτων) προσοχής με σκοπό να αντεπεξέλθει το άτομο στις απαιτήσεις μη-μονότονων εργασιών. Άλλες διεργασίες που εμπίπτουν στο πλαίσιο των εκτελεστικών λειτουργιών είναι ο αυτοέλεγχος και η επίγνωση του εαυτού, οι οποίες είναι απαραίτητες για την ευελιξία στη συμπεριφορά.

Στις εκτελεστικές λειτουργίες ο Logan (1985) συμπεριέλαβε τις παρακάτω συνιστώσες:

1) επιλογή ανάμεσα από διαφορετικές στρατηγικές για την εκπλήρωση μίας δοκιμασίας

2) δημιουργία της επιλεγμένης στρατηγικής για την εκπλήρωση της δοκιμασίας

3) εκτέλεση και διατήρηση της στρατηγικής για την εκπλήρωση της δοκιμασίας

4) αναστολή ή προσαρμογή της στρατηγικής ως απάντηση σε αλλαγές στους στόχους ή στο περιβάλλον της δοκιμασίας.

Πολλές από τις παραμέτρους των εκτελεστικών λειτουργιών, για παράδειγμα ο αποτελεσματικός σχεδιασμός στρατηγικής για το μέλλον και η αναστολή της παρορμητικής συμπεριφοράς, σχετίζονται με ορισμένα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας, όπως η ευσυνειδησία, που παίζουν ρόλο στην επαγγελματική επιτυχία. Μία επιτυχημένη επαγγελματική σταδιοδρομία πολύ συχνά βασίζεται σε στοιχεία που σχετίζονται με εκτελεστικές λειτουργίες, π.χ. η επίλυση προβλημάτων και η ικανότητα αποτελεσματικής διεκπεραίωσης των καθηκόντων. Επίσης έχει βρεθεί ότι οι εκτελεστικές λειτουργίες σχετίζονται με τα επίπεδα νοημοσύνης αλλά και με το βαθμό κινητοποίησης του ατόμου, που επίσης συμβάλλουν στην επαγγελματική επιτυχία.

Μία από τις περισσότερο διαδεδομένες μεθόδους ελέγχου των εκτελεστικών λειτουργιών είναι το WCST. Εδώ, το υποκείμενο καλείται να ταιριάξει μια σειρά από κάρτες απάντησης με μία από τις 4 κάρτες ερεθίσματος.

Οι κάρτες απάντησης και οι κάρτες ερεθίσματος διαφέρουν σε τρεις παραμέτρους:

1. σχήμα του εικονιζόμενου στοιχείου

2. αριθμό εικονιζόμενων στοιχείων

3. χρώμα των εικονιζόμενων στοιχείων σε κάθε κάρτα.

Το υποκείμενο δεν πληροφορείται από τον εξεταστή ποια από τις τρεις διαστάσεις αποτελεί τη σωστή αρχή ταξινόμησης, αλλά μετά από κάθε προσπάθεια να ταιριάξει μία κάρτα απάντησης με μία κάρτα ερεθίσματος ο εξεταστής πληροφορεί το υποκείμενο εάν η προσπάθεια είναι σωστή ή όχι. Έτσι ο εξεταζόμενος διαμορφώνει υποθέσεις για τη σωστή αρχή ταξινόμησης, ως προς το χρώμα, τον αριθμό ή το σχήμα και ελέγχει αυτές τις υποθέσεις μέσω της δοκιμής και της πλάνης. Μετά από 10 συνεχόμενες σωστές απαντήσεις (συμπλήρωση μίας κατηγορίας) η αρχή ταξινόμησης αλλάζει. Αυτή η διαδικασία επαναλαμβάνεται αρκετές φορές.

Από το WCST προκύπτουν αρκετά αποτελέσματα που μπορούν να αξιολογηθούν, όπως για παράδειγμα ο αριθμός των κατηγοριών που έχουν συμπληρωθεί, ο αριθμός των λαθών, η ύπαρξη λαθών εμμονής (δηλαδή η επαναλαμβανόμενη εφαρμογή της λανθασμένης αρχής ταξινόμησης), λάθη σε νοηματικό επίπεδο, αριθμός συμπληρωθέντων κατηγοριών και αδυναμία διατήρησης μίας αρχής μέχρι τη συμπλήρωση ολόκληρης της κατηγορίας. Τα αποτελέσματα μελετών με ανάλυση παραγόντων υποδεικνύουν ότι η αδυναμία διατήρησης μίας αρχής μέχρι τη συμπλήρωση της κατηγορίας και τα λάθη εμμονής θα πρέπει να θεωρούνται ξεχωριστοί παράγοντες σε πληθυσμούς ασθενών.

Η απόδοση στo WCST γενικά ερμηνεύεται σε σχέση με τις ικανότητες για αφαιρετική σκέψη, επίλυση προβλημάτων και τη νοητική ευελιξία, δηλαδή την αποδοτική αλλαγή στρατηγικής ως απάντηση στην ανατροφοδότηση από το περιβάλλον.

 

Χαρά Τσέκου, PhD
Ψυχολόγος - Ψυχοθεραπεύτρια

 

e-mentoring, ementoring, Edujob e-mentoring,Edujob

 

Προγράμματα e-Learning

Uoa Gifts shop